Republika Srpska — Istorijat

Republika Srpska nastala je u vremenu raspada Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, kao izraz težnje srpskog naroda na prostoru tadašnje Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine da ostane u zajedničkoj državi sa srpskim narodom istočno od Drine.

Nakon političkih i ustavnih razmimoilaženja o budućem statusu Bosne i Hercegovine i odluka koje su u Skupštini SR Bosne i Hercegovine donošene bez saglasnosti srpskih predstavnika, srpski poslanici osnovali su 24. oktobra 1991. godine Skupštinu srpskog naroda u Bosni i Hercegovini.

Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini 9. januara 1992. godine usvojila je Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda Bosne i Hercegovine.

Ustav je donesen 28. februara 1992. godine, čime su postavljeni temelji ustavnopravnog uređenja Republike.

Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine održan je 29. februara i 1. marta 1992. godine. Srpski politički predstavnici protivili su se izdvajanju Bosne i Hercegovine iz Jugoslavije, a velika većina srpskog stanovništva bojkotovala je referendum.

Od septembra 1992. godine Republika nosi današnji naziv - Republika Srpska.

Rat u Bosni i Hercegovini okončan je Opštim okvirnim sporazumom za mir u Bosni i Hercegovini, parafiranim 21. novembra 1995. godine u Dejtonu i potpisanim 14. decembra 1995. godine u Parizu.

Ustav Bosne i Hercegovine, sadržan u Aneksu 4 Dejtonskog mirovnog sporazuma, utvrđuje da se Bosna i Hercegovina sastoji od dva entiteta - Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine.

Danas je Republika Srpska moderni i demokratski, međunarodno priznati entitet državne zajednice Bosne i Hercegovine, sa sopstvenim ustavnim, zakonodavnim, izvršnim i sudskim institucijama. Samostalno obavlja svoje ustavotvorne, zakonodavne, izvršne i sudske funkcije, u skladu sa ustavnim poretkom Bosne i Hercegovine.

Republika Srpska nalazi se u jugoistočnoj Evropi, na prostoru zapadnog Balkana, i obuhvata sjeverni i istočni dio geografskog prostora Bosne i Hercegovine. Površina Republike Srpske iznosi 24.641 kvadratni kilometar.

Njen prostor odlikuje velika geografska raznovrsnost - od plodnih ravnica Posavine, Semberije i Lijevča, preko riječnih dolina, visoravni i planinskih područja, do istočne Hercegovine sa izraženim mediteranskim uticajima.

Prema najnovijoj procjeni Republičkog zavoda za statistiku, Republika Srpska je sredinom 2025. godine imala 1.105.469 stanovnika.

Republika Srpska ima 13 gradova: Banju Luku, Bijeljinu, Gradišku, Derventu, Doboj, Zvornik, Istočno Sarajevo, Laktaše, Prijedor, Prnjavor, Teslić, Trebinje i Foču.

Banja Luka je najveći grad Republike Srpske i njen administrativni, privredni, univerzitetski i kulturni centar. Gradovi i opštine imaju važnu ulogu u lokalnom i regionalnom razvoju i ostvaruju različite oblike prekogranične, regionalne i međunarodne saradnje.

Ustavno uređenje Republike Srpske zasniva se na podjeli vlasti.

Narodna skupština Republike Srpske ostvaruje ustavotvornu i zakonodavnu vlast, dok u zakonodavnom postupku, u skladu sa Ustavom, učestvuje i Vijeće naroda Republike Srpske.

Predsjednik Republike predstavlja Republiku Srpsku i vrši druge poslove i ovlašćenja utvrđena Ustavom i zakonom.

Izvršnu vlast vrši Vlada Republike Srpske, koja sprovodi politiku, izvršava zakone i druge propise i obavlja poslove iz nadležnosti Republike Srpske.

Institucionalni sistem obuhvata i republičke organe uprave, pravosudne institucije i druge institucije Republike Srpske, kao i jedinice lokalne samouprave.

Republika Srpska raspolaže značajnim prirodnim resursima, industrijskom tradicijom, energetskim potencijalima i kvalifikovanom radnom snagom. Značajne oblasti privrede su prerađivačka industrija, energetika, poljoprivreda i proizvodnja hrane, drvna i metalska industrija, informacione tehnologije, građevinarstvo i turizam.

Posebne razvojne mogućnosti postoje u obnovljivim izvorima energije, proizvodnji i preradi hrane, novim tehnologijama i turizmu, uz privlačenje investicija i povezivanje domaće privrede sa regionalnim i međunarodnim tržištima.

Univerzitet u Banjoj Luci i Univerzitet u Istočnom Sarajevu su javni univerziteti i najznačajniji centri visokog obrazovanja i naučnoistraživačkog rada u Republici Srpskoj.

Međunarodna akademska saradnja, mobilnost studenata, nastavnika i istraživača, učešće u međunarodnim programima i povezivanje nauke sa privredom važan su dio razvojnih potencijala Republike Srpske.

Republika Srpska ima bogato kulturno, istorijsko i duhovno nasljeđe. Manastiri i crkve, tvrđave, arheološka nalazišta, srednjovjekovni spomenici i tradicionalna arhitektura svjedoče o dugom istorijskom kontinuitetu ovog prostora.

Most Mehmed-paše Sokolovića u Višegradu nalazi se na UNESCO Listi svjetske baštine, kao i nekropole stećaka koje su dio zajedničkog nasljeđa Bosne i Hercegovine, Srbije, Crne Gore i Hrvatske. Na UNESCO Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasljeđa čovječanstva upisani su Zmijanjski vez i tradicija branja trave ive na Ozrenu.

Među najznačajnijim republičkim ustanovama kulture su Narodno pozorište Republike Srpske, Muzej Republike Srpske, Muzej savremene umjetnosti Republike Srpske, Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske, Arhiv Republike Srpske i Kinoteka Republike Srpske.

Među tradicionalnim kulturnim manifestacijama izdvajaju se Kočićev zbor, Dučićeve večeri poezije, Teatar fest „Petar Kočić“, Festival festivala u Trebinju i Međunarodni festival malih scena i monodrame u Istočnom Sarajevu.

Republiku Srpsku odlikuje izuzetna prirodna raznovrsnost - od ravnica na sjeveru, preko planina, rijeka, kanjona i jezera, do istočne Hercegovine sa mediteranskim uticajima.

Na njenoj teritoriji nalaze se tri nacionalna parka - „Sutjeska“, „Kozara“ i „Drina“. Nacionalni park „Sutjeska“ obuhvata prašumu Perućicu i Maglić, sa najvišim vrhom Republike Srpske i Bosne i Hercegovine od 2.386 metara, dok je olimpijska planina Jahorina jedan od najpoznatijih zimskih turističkih centara u regionu.

Rijeke Vrbas, Drina, Tara, Una i Trebišnjica, planine i jezera pružaju mogućnosti za rafting, planinarenje, biciklizam, ribolov i druge oblike aktivnog turizma. Banja Vrućica, Slatina, Laktaši, Kulaši, Višegradska banja i drugi banjski centri dio su tradicije zdravstvenog i banjskog turizma.

Trebinje i istočna Hercegovina izdvajaju se mediteranskim ambijentom, kulturno-istorijskim nasljeđem, gastronomijom i vinskom tradicijom.

Republika Srpska razvija međunarodnu, regionalnu i prekograničnu saradnju u oblastima iz svojih nadležnosti.

Privreda i investicije, nauka i obrazovanje, kultura, turizam, sport i lokalni razvoj pružaju širok prostor za partnerstva, razmjenu znanja i realizaciju zajedničkih projekata.

Republika Srpska je otvorena za saradnju zasnovanu na međusobnom poštovanju, zajedničkim interesima i konkretnim projektima koji doprinose razvoju institucija, privrede i društva.